Bệnh Lở mồm long móng là bệnh truyền nhiễm xảy ra trên động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai. Bệnh do vi rút thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus gây ra thông qua nhiều con đường khác nhau như tiếp xúc trực tiếp giữa động vật bệnh và động vật khỏe, qua vận chuyển động vật, sản phẩm động vật, phương tiện, dụng cụ, thức ăn, nước uống, người ra vào cơ sở chăn nuôi và trong những điều kiện nhất định có thể phát tán qua không khí. Đây là bệnh xuyên biên giới và có thể gây thiệt hại lớn đối với ngành chăn nuôi.

SỰ LƯU HÀNH CÁC SEROTYPE GÂY BỆNH LỞ MỒM LONG MÓNG

Hiện nay, bệnh Lở mồm long móng (LMLM) đã xuất hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Vi rút gây bệnh LMLM có 7 tuýp huyết thanh (serotype) là: O, A, C, Asia1, SAT1, SAT2 và SAT3. Trong đó, serotype O lưu hành phổ biến trên phạm vi toàn cầu; serotype A gây ra một số ổ dịch tại Châu Á và Châu Phi; serotype Asia1 gây ra dịch lẻ tẻ tại Châu Á; từ năm 2004 không còn phát hiện serotype C; các serotype SAT1, SAT2, SAT3 lưu hành chủ yếu tại Châu Phi. Trong quần thể gia súc cảm nhiễm chưa có miễn dịch phù hợp, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao lên đến 100%; tỷ lệ chết ở gia súc trưởng thành chỉ khoảng 1 - 5% nhưng nếu xảy ra trên con non tỷ lệ chết có thể trên 20%. 
Bệnh gây thiệt hại kinh tế rất lớn do làm giảm năng suất, giảm sản lượng sữa, chậm lớn, sảy thai, tăng tỷ lệ chết ở con non, thời gian phục hồi chậm, đồng thời làm gián đoạn lưu thông, giết mổ, thương mại động vật và sản phẩm động vật.
Tại Việt Nam, đến nay đã ghi nhận 03 serotype là O, A và Asia1. Cụ thể, serotype Asia1 xuất hiện lần đầu tiên năm 2005 và tồn tại đến năm 2008; serotype A gây ra các ổ dịch vào năm 2004 và giai đoạn 2015 - 2017; trong khi serotype O lưu hành phổ biến nhất tại nước ta. Kết quả giám sát cho thấy, từ năm 2020 đến nay đã phát hiện 04 chủng vi rút LMLM serotype O (bao gồm: O/MESA/PanAsia, O/ME-SA/Ind2001e, O/SEA/Mya-98 và O/Cathay) lưu hành tại Việt Nam, trong đó phần lớn các ổ dịch LMLM trên gia súc do vi rút chủng O/MESA/Ind2001e gây ra. 

NGUY CƠ VI RÚT LMLM SEROTYPE SAT1 XÂM NHẬP VÀO VIỆT NAM

Vi rút LMLM serotype SAT1 chủ yếu lưu hành ở tiểu vùng Sahara của Châu Phi với 13 chủng (topotype) khác nhau và được ký hiệu từ SAT1/I đến SAT1/XIII. Serotype SAT1 là serotype ngoại lai đối với chương trình tiêm phòng LMLM thông thường ở khu vực châu Á. Thời gian gần đây, vi rút đã xuất hiện bên ngoài khu vực Châu Phi. Theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), vi rút LMLM serotype SAT1 đã xuất hiện tại Iraq từ tháng 3 năm 2025, sau đó tiếp tục được báo cáo tại nhiều nước khu vực Trung Đông và Tây Á như: Bahrain, Iran, Israel, Kuwait, Lebanon, Ai Cập, Cộng hòa Síp, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan.
Từ đầu tháng 4 năm 2026, Trung Quốc đã thông báo lần đầu tiên phát hiện 219 trường hợp bò nhiễm vi rút LMLM serotype SAT1 topotype I tại 02 tỉnh Cam Túc và Tân Cương. 
Với đặc điểm địa lý và tình hình trao đổi thương mại giữa hai nước nếu không có giải pháp ngăn ngừa, nguy cơ chủng vi rút LMLM này xâm nhập vào nước ta thông qua việc vận chuyển gia súc và sản phẩm gia súc qua biên giới là rất cao. Hiện nay các loại vắc xin phòng bệnh LMLM đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam chỉ có tác dụng bảo hộ với các chủng vi rút LMLM thuộc serotype O, A và Asia1, không có khả năng bảo hộ đối với chủng vi rút LMLM serotype SAT1.

Các ổ dịch bệnh LMLM trên thế giới, tính đến tháng 4 năm 2025. Trong đó ghi nhận các ổ dịch bệnh do vi rút LMLM serotype SAT1 xảy ra tại Iraq, Bahrain. Nguồn: FAO.

TP. HỒ CHÍ MINH: CHỦ ĐỘNG TRIỂN KHAI CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

Trước nguy cơ chủng vi rút LMLM serotype SAT1 xâm nhập vào Việt Nam, thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã và Chi cục Chăn nuôi và Thú y tập trung triển khai thực hiện một số nội dung chính như sau:

Đối với Ủy ban nhân dân cấp xã:

Đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức của người chăn nuôi và cộng đồng về tính chất nguy hiểm, nguy cơ lây lan nhanh chóng của bệnh do vi rút LMLM serotype SAT1 gây ra.

Hướng dẫn người chăn nuôi thực hiện nghiêm các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học theo Quyết định số 05/QĐ-CNTY-KHCNMT ngày 18 tháng 3 năm 2025 của Cục Chăn nuôi và Thú y ban hành Hướng dẫn thực hiện biện pháp an toàn sinh học cho cơ sở chăn nuôi.

Chỉ đạo Đoàn kiểm tra liên ngành địa phương đẩy mạnh công tác kiểm tra việc vận chuyển động vật, sản phẩm động vật tại các địa bàn giáp ranh, cơ sở giết mổ, điểm trung chuyển và chợ đầu mối. Kiên quyết ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoặc sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, không đảm bảo an toàn dịch bệnh.

Tăng cường giám sát chặt chẽ tình hình dịch bệnh trên địa bàn, đặc biệt tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao, nơi đã từng xảy ra dịch hoặc những địa bàn có tỷ lệ tiêm phòng thấp. Kịp thời báo cáo cơ quan quản lý chuyên ngành thú y khi có trường hợp nghi ngờ mắc bệnh LMLM để thực hiện lấy mẫu xét nghiệm định type vi rút, tổ chức khoanh vùng, xử lý triệt để ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, không để dịch bệnh phát sinh và lây lan diện rộng.

Chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Chi cục Chăn nuôi và Thú y tổ chức rà soát và thực hiện tiêm phòng theo đợt và tiêm phòng bổ sung thường xuyên theo lứa tuổi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn vật nuôi theo quy định tại Thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT, đảm bảo tỷ lệ tiêm phòng đạt trên 80% tổng đàn kiểm tra và tỷ lệ bảo hộ sau tiêm phòng đạt 80%.

Chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó với ổ dịch LMLM do vi rút serotype SAT1 gây ra. Tập trung ưu tiên dự trù nguồn kinh phí dự phòng, chuẩn bị đầy đủ vật tư, hóa chất, nhân sự, chi phí hỗ trợ tiêu hủy và chuẩn bị sẵn sàng các nguồn lực cần thiết khác để kịp thời khoanh vùng, xử lý triệt để ngay khi có dịch bệnh phát sinh.

Đối với Chi cục Chăn nuôi và Thú y:

Phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân cấp xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn cho người chăn nuôi thực hiện các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh. Đồng thời, tăng cường vận động hộ chăn nuôi không kinh doanh, giết mổ, tiêu thụ động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh; không xả thải, vứt xác động vật ra môi trường. Tổ chức rà soát và triển khai tiêm phòng vắc-xin phòng bệnh cho đàn vật nuôi.

Tổ chức thực hiện nghiêm quy trình kiểm dịch tại các Trạm kiểm dịch động vật đầu mối giao thông, thực hiện tiêu độc sát trùng phương tiện vận chuyển động vật và sản phẩm động vật ra vào Thành phố; thực hiện nghiêm quy trình kiểm soát giết mổ theo quy định.

Chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó và tăng cường giám sát sự lưu hành của vi rút LMLM serotype SAT1 theo hướng dẫn của Cục Chăn nuôi và Thú y. Đồng thời, triển khai thực hiện có hiệu quả công tác phòng, chống dịch bệnh động vật và Chương trình giám sát, xây dựng vùng, cơ sở an toàn dịch bệnh động vật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026.

Thịnh Đức Minh (P. QLDB)