Ngành chăn nuôi Việt Nam, đặc biệt tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, đang đối mặt với những "áp lực hiện hữu" từ sự thu hẹp quỹ đất, diễn biến dịch bệnh phức tạp và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính.

     Trong bối cảnh này, chăn nuôi heo cao tầng kết hợp kinh tế tuần hoàn không chỉ đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật mà đã trở thành một "mệnh lệnh chuyển đổi xanh" tất yếu. Đây là câu trả lời chiến lược cho bài toán tối ưu hóa năng suất trên diện tích hạn chế, đồng thời bảo đảm các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn sinh học. Việc chuẩn hóa mô hình này thông qua Quyết định số 2148/QĐ-UBND và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn về một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và phát thải thấp.

     Chăn nuôi heo cao tầng là một trong những xu thế giải quyết vấn đề bài toán quỹ đất và an toàn sinh học. Sức ép từ quá trình đô thị hóa đã đẩy quỹ đất dành cho chăn nuôi vào thế thắt chặt, đồng thời làm gia tăng rủi ro lây lan dịch bệnh do khoảng cách an toàn sinh học khó được đảm bảo theo phương thức truyền thống. Mô hình nhà cao tầng xuất hiện như một giải pháp đột phá, sử dụng "chiều cao" để hóa giải các thách thức về không gian và an toàn. Dưới góc độ chuyên gia, mô hình này sở hữu 03 lợi ích cốt lõi:

     - Tiết kiệm diện tích đất tối đa: Việc xây dựng chuồng trại nhiều tầng cho phép tăng quy mô đàn gấp nhiều lần trên cùng một diện tích mặt bằng, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí đầu tư đất đai.

     - Kiểm soát tuyệt đối môi trường nuôi: Hệ thống nhà cao tầng được thiết kế khép kín hoàn toàn, tích hợp công nghệ điều hòa không khí và chiếu sáng thông minh, giúp vật nuôi không bị ảnh hưởng bởi biến động thời tiết bên ngoài.

     - Ưu thế vượt trội về an toàn sinh học: Thiết kế theo chiều thẳng đứng cho phép cô lập dịch bệnh tốt hơn thông qua hệ thống lọc khí chuyên dụng và kiểm soát lối ra vào nghiêm ngặt cho từng tầng. So với chuồng hở, mô hình cao tầng giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh từ động vật hoang dã hoặc gió lan truyền.

     Sự chuyển dịch này đòi hỏi một khung kỹ thuật chuẩn mực để vận hành các hệ thống cơ điện và xử lý chất thải phức tạp trong không gian hẹp. Khung tiêu chuẩn kỹ thuật nền tảng cho sự vận hành an toàn là Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14209:2024 quy định các yêu cầu chung đối với trại nuôi lợn nhiều tầng(TCVN 14209:2024). Việc tuân thủ Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 14209:2024 là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo tính pháp lý và an toàn vận hành cho các trang trại heo cao tầng. Đây là "kim chỉ nam" giúp các chủ đầu tư thiết kế hạ tầng đồng bộ, tránh các rủi ro về môi trường và dịch tễ. Hạ tầng hiện đại theo tiêu chuẩn TCVN chính là tiền đề để triển khai hiệu quả chu trình kinh tế tuần hoàn, nơi mọi phụ phẩm đều trở thành nguồn tài nguyên giá trị. Trọng tâm của chăn nuôi heo cao tầng hiện đại là chiến lược biến "chất thải thành tài nguyên". Tại đây, kinh tế tuần hoàn được thực hiện thông qua mô hình khép kín, ứng dụng các công nghệ thu hồi dinh dưỡng chuyên sâu:

     - Tạo ra một hệ sinh thái tự cung tự cấp, nơi phụ phẩm từ trang trại (Farm) được tái chế làm nguyên liệu cho phân bón (Fertilizer) hoặc xử lý làm thức ăn bổ sung (Feed), hướng tới chuỗi giá trị thực phẩm (Food) sạch.

    - Thay vì chỉ dừng lại ở Biogas truyền thống, các mô hình hiện đại áp dụng phương pháp kết tủa Struvite để thu hồi Phốt-pho và Ni-tơ, hoặc công nghệ tách chiết Amoni để sản xuất phân bón lỏng chất lượng cao. Việc sản xuất than sinh học (Biochar) từ chất thải rắn không chỉ giúp cải tạo đất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ các-bon. - Sử dụng ấu trùng ruồi lính đen để phân hủy chất thải hữu cơ, tạo ra nguồn protein bền vững cho chăn nuôi và phân bón hữu cơ (frass) giàu dinh dưỡng. - Việc kiểm soát chặt chẽ quy trình ủ phân bằng vi sinh và tối ưu hóa khẩu phần ăn giúp giảm thiểu khí mê-tan, trực tiếp đóng góp vào mục tiêu nông nghiệp phát thải thấp.

Hình mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi heo cao tầng

     Dù mang lại hiệu quả vượt trội, việc triển khai mô hình heo cao tầng cần một cái nhìn khách quan về năng lực tài chính và quản trị của chủ đầu tư. Doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn theo Nghị định số 156/2025/NĐ-CP (về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 55/2015/NĐ-CP) liên quan đến chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là các dự án ứng dụng công nghệ cao. Sản phẩm từ mô hình tuần hoàn khép kín dễ dàng đạt chứng nhận VietGAP, OCOP và đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Một số thách thức, khó khăn cần xem xét: Chi phí xây dựng nhà cao tầng và lắp đặt hệ thống tự động hóa PLF cao gấp nhiều lần so với chuồng trại truyền thống; mô hình phụ thuộc hoàn toàn vào điện năng và công nghệ, khi có sự cố về hệ thống thông gió có thể gây thiệt hại toàn bộ đàn heo trong thời gian ngắn; do mật độ nuôi cao, nếu công tác an toàn sinh học bị lỏng lẻo, rủi ro bùng phát dịch bệnh cực lớn đồng thời mức độ thiệt hại rất lớn.

     Định hướng phát triển tại Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030

     Theo Quyết định số 2148/QĐ-UBND, Thành phố Hồ Chí Minh đã vạch ra lộ trình chiến lược nhằm biến chăn nuôi tuần hoàn thành trụ cột của nông nghiệp đô thị. Mục tiêu chiến lược đến năm 2030, đạt 100% trang trại áp dụng công nghệ xử lý chất thải và tái sử dụng phụ phẩm. Thành phố cũng đặt mục tiêu đào tạo 100% cán bộ kỹ thuật và ít nhất 70% người chăn nuôi về quy trình tuần hoàn. Nhiệm vụ trọng tâm: Đẩy mạnh ứng dụng Nông nghiệp chính xác (PLF), xây dựng các nền tảng số và ứng dụng di động để chuyển giao kỹ thuật. Khuyến khích doanh nghiệp xây dựng các nhà máy chế biến phụ phẩm thành phân bón, giá thể và năng lượng tái tạo. Nguồn lực thực hiện: Thành phố dự kiến bố trí tổng kinh phí từ ngân sách Nhà nước hơn 21 tỷ đồng để thực hiện các hoạt động tuyên truyền, tập huấn, tham quan học tập và xây dựng các mô hình điểm ứng dụng khoa học công nghệ. Nghiên cứu hướng chăn nuôi heo cao tầng theo hướng tuần hoàn là bước đi tất yếu, thể hiện tầm nhìn dài hạn của nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là giải pháp khắc phục sự thiếu hụt quỹ đất mà còn là mô hình mẫu về an toàn sinh học và trách nhiệm môi trường. Để thành công, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước trong việc hỗ trợ vốn và sự quyết tâm của doanh nghiệp trong việc tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia như TCVN 14209:2024. Một nền chăn nuôi hiện đại, phát thải thấp và giá trị cao đang là tương lai hiện hữu của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Huỳnh Việt Hoài Trung (P. QLCN)