Thông tin từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, tại khu vực Đông Nam Bộ, nắng nóng đã xảy ra trên diện rộng với nhiệt độ cao nhất ngày đạt 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Dự báo trong thời gian tới, nắng nóng tiếp tục gia tăng, gay gắt tại Tây Bắc Bộ, Thanh Hóa - Huế và Nam Bộ.

Các loại động vật (heo, bò, gà, vịt) có ngưỡng chịu đựng khác nhau với nhiệt độ môi trường nhưng khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể khó thải nhiệt dẫn đến thân nhiệt tăng cao, động vật sẽ giảm các hoạt động, giảm biến dưỡng, giảm thèm ăn, giảm sản lượng trứng, sữa, giảm tăng trọng và giảm khả năng sinh sản. Ngoài ra, còn giảm khả năng chống chọi với bệnh tật, nếu không có biện pháp nuôi dưỡng thích hợp, vật nuôi dễ mắc các loại bệnh.

Đối với heo, do ít cho hơi nước bốc hơi qua da như bò, khi nhiệt độ cao heo chủ yếu thải nhiệt bằng cơ chế hơi nước bốc qua bộ máy hô hấp. Do tỏa nhiệt bị hạn chế nên heo kém ăn, sản xuất sữa cũng giảm, tính nết thay đổi, thường tìm chỗ ẩm để tiểu và nằm lên, do vậy rất dễ viêm vú. Một số nghiên cứu còn chỉ ra rằng, khi heo đực bị stress nhiệt liên tục 72 giờ ở 33 độ C thì sau 15 đến 20 ngày, hoạt lực của tinh trùng giảm và tỷ lệ tinh trùng kỳ hình tăng, phẩm chất tinh dịch giảm. Heo nái được phối tinh dịch của heo đực đó lấy vào 16 đến 58 ngày sau khi bị tác động của stress có tỷ lệ thụ thai thấp hơn 20 - 40% so với đối chứng, sức sống của phôi giảm rõ rệt.

Đối với bò sữa, trong môi trường tự nhiên bò sữa hay tìm bóng mát, ít hoạt động, chỉ ăn vào lúc sáng và chiều tối. Khi nhiệt độ cao kéo dài, bò cái không những mất nhiều sữa, mà stress nhiệt còn ảnh hưởng đến trạng thái bình thường của tử cung và giá trị sinh vật học của tế bào trứng, làm cho bò không thụ thai, trứng đã thụ thai không đậu, hoặc đậu rồi lại tiêu đi.

Do đặc điểm sinh lý và cấu tạo của gia cầm là da của chúng không có tuyến mồ hôi. Do đó, trong môi trường nóng sự thoát nhiệt hầu như gắn liền với sự thải hơi nước được thực hiện qua đường hô hấp. Khi nhiệt độ tăng, gia cầm bắt đầu xõa cánh mở rộng bộ phận không có hoặc ít có lông của cơ thể để thoát nhiệt.

Tổng đàn vật nuôi trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 21 triệu con, chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao, trong đó sử dụng các trang thiết bị điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ thích hợp cho sự phát triển của vật nuôi đã được rất nhiều các cơ sở áp dụng. Chăn nuôi theo hình thức này sẽ bảo vệ và hạn chế tối đa những yếu tố bất lợi về thời tiết cho vật nuôi. Số lượng cơ sở chăn nuôi heo, bò, gà, vịt ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn Thành phố là trên 700 cơ sở, với gần 12 triệu vật nuôi. Tuy nhiên, phần lớn các cơ sở chăn nuôi còn lại vẫn thực hiện chăn nuôi theo hình thức truyền thống, chưa áp dụng triệt để các biện pháp chủ động điều chỉnh nhiệt độ thích hợp cho vật nuôi. Đối với các cơ sở này, cần thực hiện các biện pháp chống nóng khi nhiệt độ môi trường liên tục tăng cao. Công tác này không chỉ giúp vật nuôi ổn định năng suất mà còn giúp vật nuôi chống chọi hiệu quả với các loại mầm bệnh hiện hữu trong môi trường.

Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, quá trình hấp thu và trao đổi chất của vật nuôi sẽ bị ảnh hưởng, do đó, ngoài việc cung cấp đầy đủ nước sạch cho vật nuôi, thì khẩu phần và cách cho ăn đóng vai trò quan trọng. Khẩu phần có thể áp dụng trong mùa nóng để làm giảm tổn thất do giảm ăn là sử dụng thức ăn tinh có năng lượng cao (bù cho việc giảm ăn) và giảm thể tích khẩu phần ăn để làm tăng lượng vật chất khô ăn vào. Một số khuyến cáo cho người chăn nuôi về khẩu phần ăn cho từng đối tượng vật nuôi như sau: đối với trâu bò, cho ăn thức ăn ủ, chất lượng cao, giảm tỷ lệ thức ăn xơ, chọn thức ăn dễ tiêu hóa để giảm sự sinh nhiệt, đồng thời bổ sung các chất đệm và chế phẩm sinh học vào khẩu phần giúp bò dễ dàng tiêu hóa thức ăn và tạo môi trường vi sinh vật có lợi trong đường tiêu hóa. Đối với heo, tùy vào giai đoạn phát triển mà điều chỉnh khẩu phần ăn cho phù hợp, bổ sung thêm men tiêu hóa vào thức ăn để thúc đẩy quá trình tiêu hóa nhanh hơn. Đối với gia cầm, ngoài chế độ dinh dưỡng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển cần bổ sung thêm thức ăn xanh vào khẩu phần. Một lưu ý nữa đó là thời gian cho ăn, có thể cho vật nuôi ăn làm nhiều bữa, tránh cho ăn vào thời điểm nhiệt độ lên cao. Ngoài ra, khi nhiệt độ môi trường tăng cao, vật nuôi tăng thải nhiệt qua mồ hôi và nước bọt, do đó ngoài tăng lượng nước sạch cho vật nuôi uống, cần bổ sung thêm chất khoáng và chất điện giải để tránh tình trạng mất khoáng và kiềm huyết do hô hấp. Bên cạnh đó, người chăn nuôi cũng nên bổ sung vitamin để hỗ trợ duy trì các hoạt động sinh lý, sinh hóa và miễn dịch của cơ thể, đặc biệt là vitamin C được xem là vitamin kháng stress cho vật nuôi.

Để bảo vệ đàn vật nuôi trước thời điểm nắng nóng như hiện nay, bên cạnh những giải pháp về quản lý chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng, chống bệnh thì người chăn nuôi cần thường xuyên cập nhật và tích hợp thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn, để kịp thời điều chỉnh các kế hoạch sản xuất, phương án ứng phó phù hợp đảm bảo an toàn cho các hoạt động sản xuất./.

Thịnh Đức Minh (P. QLDB)