Chăn nuôi hữu cơ không đơn thuần là “nuôi không dùng thuốc”, mà là một quy trình sản xuất được quy định chặt chẽ bằng tiêu chuẩn quốc gia. Trước xu hướng người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm an toàn, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM xác định đây là hướng đi chiến lược. Nhằm xây dựng nền tảng, thời gian qua, Chi cục đã phối hợp tổ chức 6 lớp tập huấn về phát triển nông nghiệp tuần hoàn cho người chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật trên địa bàn.

Hình lớp tập huấn về chăn nuôi tuần hoàn

1. Chăn nuôi hữu cơ là gì? Theo Nghị định 109/2018/NĐ-CP, nông nghiệp hữu cơ là hệ thống vận hành theo chu trình tự nhiên, bảo vệ hệ sinh thái và sức khỏe con người. Yêu cầu kỹ thuật trong chăn nuôi được quy định tại TCVN 11041-3:2017 với các nguyên tắc xuyên suốt:
-    Tuyệt đối không sử dụng hoá chất tổng hợp, kháng sinh, hormone tăng trưởng.
-    Tái chế chất thải, phụ phẩm làm đầu vào sản xuất (tương đồng triết lý chăn nuôi tuần hoàn).
-    Lựa chọn con giống có sức đề kháng tự nhiên, thích nghi tốt với địa phương.
-    Sử dụng thức ăn có nguồn gốc canh tác hữu cơ hoặc thiên nhiên.
-    Ưu tiên phòng bệnh, tăng miễn dịch thông qua vận động ngoài trời.
-    Bảo đảm quyền lợi vật nuôi theo tập tính loài; có vùng đệm tách biệt khu chăn nuôi thông thường.

2. Vì sao là xu hướng tất yếu? Nông nghiệp hữu cơ đang phát triển mạnh mẽ toàn cầu với gần 99 triệu ha canh tác. Tại Việt Nam, diện tích sản xuất hữu cơ đạt khoảng 495.000 ha, kim ngạch xuất khẩu đạt 335 triệu USD/năm. Định hướng phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, hữu cơ cũng được khẳng định rõ tại Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII.

3. Nền tảng từ chương trình phát triển chăn nuôi tuần hoàn Theo Quyết định 2148/QĐ-UBND, Thành phố đang triển khai 25 mô hình tuần hoàn tại 137 cơ sở, tập trung vào: thu hồi dinh dưỡng, công nghệ côn trùng (ruồi lính đen, giun quế), giảm phát thải và công nghệ chăn nuôi chính xác (PLF). Đối chiếu với TCVN 11041-3:2017, các giải pháp đệm lót sinh học, biogas, xử lý nước thải và PLF giám sát vật nuôi gần như phù hợp với yêu cầu của chăn nuôi hữu cơ. Cơ sở nào áp dụng tốt quy trình tuần hoàn coi như đã đi được phần lớn chặng đường chuyển đổi.

Hành trình xanh: Từ Chăn nuôi tuần hoàn đến Chăn nuôi hữu cơ

4. Yêu cầu kỹ thuật cụ thể Cơ sở cần đáp ứng thêm các điều kiện khắt khe để được chứng nhận:
-    Thời gian chuyển đổi: Đất đai (đồng cỏ, vùng trồng thức ăn) cần tối thiểu 12 tháng. Mỗi loại vật nuôi có quy định riêng về thời gian chuyển đổi: Trâu, bò hướng thịt (ít nhất 3/4 chu kỳ sống và không dưới 12 tháng); Bê, nghé hướng thịt (ít nhất 6 tháng); Bò sữa (3-6 tháng); Gia cầm hướng trứng (6 tuần).
-    Thức ăn chăn nuôi: Khuyến khích 100% hữu cơ. Bắt buộc tối thiểu 90% (theo khối lượng chất khô) đối với loài nhai lại. Tuyệt đối không dùng thức ăn có nguồn gốc từ các sinh vật biến đổi gen (GMO).
-    Chuồng trại: Đảm bảo diện tích, mật độ nuôi quy định; hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn vệ sinh thú y, môi trường.
-    Phúc lợi động vật: Tuân thủ "5 quyền tự do" theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH): không bị đói khát; không đau đớn/bệnh tật; sống trong môi trường phù hợp; được thể hiện tập tính tự nhiên; không bị căng thẳng, sợ hãi.

5. Quy trình chứng nhận và ghi nhãn
-    Quá trình đánh giá được thực hiện bởi tổ chức chứng nhận độc lập.
-    Giấy chứng nhận có hiệu lực 3 năm, kèm giám sát định kỳ tối thiểu 1 lần/năm.
-    Ghi nhãn: Sử dụng logo sản phẩm hữu cơ Việt Nam, ghi rõ “100% hữu cơ” hoặc “hữu cơ” (nếu thành phần hữu cơ đạt tối thiểu 95%).

6. Lợi ích và Chính sách hỗ trợ
-    Lợi ích dài hạn: Dù tốn chi phí đầu tư ban đầu, cơ sở sẽ được bù đắp nhờ giảm chi phí thú y, tăng hiệu suất sinh sản và cải thiện chất lượng sản phẩm. Sản phẩm hữu cơ có thể tăng giá trị 20-50%, đáp ứng xuất khẩu.
- Chính sách hỗ trợ:
+     Giai đoạn chăn nuôi tuần hoàn: Hỗ trợ tối đa 50% chi phí xây dựng công trình xử lý chất thải theo Nghị định 106/2024/NĐ-CP.
+ Giai đoạn chứng nhận hữu cơ: Hỗ trợ một lần 100% chi phí cấp Giấy chứng nhận và chi phí tập huấn theo Nghị định 109/2018/NĐ-CP.

7. Cơ hội đồng hành Định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ của TP.HCM được lồng ghép trong Kế hoạch số 601/KH-UBND và Kế hoạch khuyến nông giai đoạn 2026-2030. Hiện nay, các đơn vị đang rà soát, giới thiệu mô hình tiêu biểu tham gia Chương trình tôn vinh điển hình tiên tiến phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam lần thứ III – năm 2026.
Chăn nuôi hữu cơ đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản nhưng hoàn toàn khả thi nếu cơ sở đã có nền tảng an toàn sinh học và vận hành theo quy trình chăn nuôi tuần hoàn. Đây là hướng đi mang lại giá trị kinh tế bền vững và thân thiện với môi trường. Người chăn nuôi có nhu cầu đánh giá điều kiện chuyển đổi hoặc đăng ký hỗ trợ có thể liên hệ Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh để được hướng dẫn cụ thể.
(Nguồn tham khảo: Nghị định 109/2018/NĐ-CP, TCVN 11041-3:2017, Nghị định 106/2024/NĐ-CP, Quyết định 2148/QĐ-UBND...).

Nguyễn Luật Định